double arrow

Лекция 3

Тақырыбы: Варианттрады класқа бөлу. Кластар санын және көлемін анықтау.

Мақсаты:Кластар санын және көлемін анықтауды үйрету. Үлкен жиынтықтардығы варианттрады класқа бөлуді үйрету.

Кілтті сөздер:варианттар саны, класс көлемі, класс қадамы, тербелу өрісі, лимиттер.

Негізгі сұрақтар және қыскаша мазмұны:

1). Варианттрады класқа бөлу.

Үзілмелі немесе үзіліссіз өзгергіштіктерді зерттеуден алынған мәліметтерді талдау кезінде, егер өзгергіштіктің шайқалу шегі үлкен болса варианттарды кластарға жіктеу керек. Мысалы, бір түрге жататын балықтардың уылдырықтарының саны олардың жас ерекшеліктеріне қарай бір-бірінен 500-ден аса данаға дейін айырмашылық беруі мүмкін. Бұл варианттардың барлығын бір бағана етіп жазу мүмкін емес.

Үзіліссіз өзгергіштіктерге варианттар көп жағдайда аралас сандар брлып келеді, мысалы өсімдіктің биіктігі: 1,25; 2,15; 3,45; м т.б.

Осы сияқты жағдайларда варианттар кластарға жіктеледі, ол үшін мынадай ережелерді ескеру керек:

1. Кластардың шекарасын анықтаған кезде, әр варианта бір ғана класқа кіретін брлуы керек: мысалы 5-9, 10-14, 15-19 т.б. Кластарды ешуақытта 5-10, 10-15, 15-20 деп бөлуге болмайды.

2. Барлық кластардың мөлшері бірдей болуы керек.

3. Бірінші және ақырғы кластар толық болмауы мүмкін. Мысалы, егер кластың мөлшері 10, ал өзгергіштіктің шайқалу шегі 76 болса, 77-79 варианттарының жоқтығына қарамастан ақырғы кластың мөлшері 70-79 болады.




4. Кластардың саны 6-7-ден кем, 10-15-тен артық болмауы керек.

Кластардың мөлшерін анықтау үшін максимум және минимум вариантары табады, одан соң өзгергіштңктің шайқалу шегін анықтайды және оны белгіленген кластардың санына бөледі, алынған санды бүтін санға дейін дөңгелектейді. Мысалы, 25.08.1972 ж. жүгері сабақтарының биіктігін өлшеу 3-кестеде келтірілген нәтижелер берді.

2). Кластар санын және көлемін анықтаудағы ережелері.

Класс аралықты класс көлемі немесе класс қадамы дейді және ол l символымен белгіленеді. Кластар қадамын (l) анықтау үшін - бақылау санын (n) кластар санына (nкл) бөледі.

Кластар санын (nкл) анықтау үшін бақылау санын (n) білу керек және келесі ережелерге сүйену керек.

Бақылау саны Кластар саны

25 - 40 5 - 6

40 – 160 6 - 8

60 – 100 7 - 10

100 – 200 8 - 12

200 астам 10 – 15

Өздік бақылауға арналған сұрақтар:1. Қандай жағдайда класстарға бөліну жүргізілеі, варинттарды қатарға көшіру дегеніміз не? 2. Лимиттер дегеніміз не? 3. Классаралық мөлшерді қандай жолмен есептейміз? 4. Класстар санын қалай анықтайды? 5. “Үзіліссіз және үзілісті” түсініктеріне анықтама беріңіз.






Сейчас читают про: