double arrow

БІР ДИСКІЛІ МЕМБРАНА СЕРППЕЛІ ІЛІНІС.


Мембрана серіппелі ілініс, же?іл автомобильдерде ж?не ?те кіші к?лемді ж?к автомобильдеріні? ілініс муфталарында ?олданылады. Оны? ерекшелігі, сы?ылу дискісіні? ажырататын сы?ымда?ыш серіппелері мен рычагтарыны? ж?мысын жар?а? серіппелер ат?арады. Бос т?р?ан кезде ?иыл?ан конусты таба?ша т?різді. Конусты ?шында?ы са?ылаудан басталып радиальды ?иы?пен б?лінген 18 жапыра?шалар іліністі? сы?ымда?ыш рычагтарыны? ж?мысын ат?арады.

М?ны? арты?шылы?ы, сы?ылу дискісіне те?деулі ж?не т?ра?ты ?ысымды же?ілдетіп, белгіленген б?рылу моментін жа?сартып, фрикционды ?йкелістегі жетектегі дискіні? жапсырмаларыны? тозуын бір?алыпта келтіреді.

Жар?а? серіппелі ілінісекі ажыратылмайтын б?ліктен т?рады, біріншісіне, ??нда? 7 ж?не о?ан орнатыл?ан жар?а?ты серіппе 8 мен сы?ымда?ыш диск 3, ал екіншісіне- жетекші диск 2 мен б?рылу тербелісін ?шіргіш орнатыл?ан.

??нда? 7 сермерді? штифтісі ар?ылы орталы?танып, о?ан болттармен бекітіледі.

Б?ралу моменті ??нда?тан 7 сы?ымда?ыш дискісіне ?ш серпімді тілімшелер ар?ылы беріледі. ??нда?ты? 7 ішкі бетіне сатылы тойтарма 6 ар?ылы бекітілген мембрана серіппені? 8 тірегі болатын, екі таяныш са?инасы 5 бар. Са?иналар арасына орналас?ан мембрана , са?инаны? к?мегімен иіліп т?рады.

Іліністі? ?осылып т?р?ан кезінде, мембрана серіппелер ?зіні? таяныш са?иналар арасына орналасуымен, сы?ылу дискісіне салма? т?сіру ар?ылы жетектегі дискіні сермерге ?атты ?ысып, б?ралу моментін беріліс ?орабыны? жетекші білігіне жеткізеді.

Педальді 5 бас?ан кезде, ажырат?ыш аша 11 муфтада?ы сы?ымда?ыш ішпегін 9 орта??ы б?лікке жылжытып, арнайы тірек са?ина ар?ылы мембрана серіппені сермерге ?арай ?оз?алтады. Б?л кезде сырт?ы б?лігі одан б?лектеніп, бекіткішті? 4 к?мегімен сы?ымда?ыш дискіні жылжытып жетектегі дискіні босатады. Б?ралу моментіні? беріліс ?орабыны? жетекші білігіне берілуі то?талады.

Же?іл автомобильдерде іліністі? к?п тара?ан жетегі гидравликалы? жетекті ілініс.Оны пайдалану кезінде ілініс б?лшектеріні? фрикционды беттерінде автомобильді? ?оз?алысында ж?не берілістерді ауыстыруда ?йкеліс моменті ?те баяу ?ткізіледі.

Іліністі?гидравликалы? жетегі резервуардан 1, басты цилиндр поршенімен 3 ж?мысты? цилиндрден 8, т?рткіштен 6, ажырат?ыш ашадан 11 т?рады. Басты цилиндр мен ж?мысты? цилиндр т?тікжетек 9 ар?ылы жал?астырыл?ан. Басты цилиндр поршеніні? 3 т?рткіші 4 педальмен, пластмассалы т?лке мен сауса? ар?ылы ?оз?алмалы жал?астырыл?ан.

Ілініс педалін 5 бас?ан кезде, т?рткіш 4 басты цилиндрді? поршенін ?оз?алтады, соны? н?тижесінде цилиндр ішіндегі с?йы?ты?ты? ?ысымы жо?арылап т?тікжетек 9 ар?ылы ж?мысты? цилиндрге 8 жіберіледі. Ж?мысты? цилиндрді? поршені 7 т?рткішті 6 жылжытады, сонымен бірге ажырат?ыш ашаныда 11 ?оз?алтады. Ажырат?ыш аша 11 шарлы тіректе 12 б?рылу ар?ылы сы?ымда?ыш ішпекті ?оз?алтады. Педальді 5 босат?ан кезде ?зіні? ?айтар?ыш серіппесі ар?ылы бастап?ы орнына ?айтарылады. Сонымен бір мезгілде жетекті? бас?а б?лшектері де серіппелерді? 2 мен 10 ?серімен бастап?ы жа?дайына ?айтарылып, ілініске ?осылады. Іліністі? ?алыпты ж?мыс істеуі ?шін, поршенні? 3 бастиегі мен т?рткішті? 4 сыры?ыны? арасыны? са?ылауы 0,3 – 0,9 мм аралы?ында болуы керек. Ж?йені? ішінде пайда бол?ан ауаны ж?мысты? цилиндрді? т?р?ына орнатыл?ан шы?ару клапаны ар?ылы ы?ыстырылып сырт?а шы?арылад




14.2.3. ?ОС ДИСКІЛІ ІЛІНІС.

?ос дискілі фрикционды сы?ылмалы серіппелі ілініс МАЗ, КамАЗ, Урал – 4320 т.б. ж?к автомобильдерінде ?оланылады.

КамАЗ автомобиліні? ілінісі ??р?а? картерде 5 орнатылады.

Іліністі? жетекші б?лшектері: сермерден 13, жетекші дискден 1, сы?ымда?ыш дискден 4, ??нда?тан 6 т?рады.

Жетекші мен сы?ымда?ыш дискілерді? сырт?ы беті т?рт шаба?ты(шипы), сермерді? цилиндрлі бетіндегі ойы??а енгізіп орнатылады ж?не ?оз?алт?ышты? б?ралу моментін жетектегі дискіге жеткізеді. Жетекші мен сы?ымда?ыш дискілерді? 1, 4 бір мезгілде ось бойымен жылжуына м?мкіндік береді.

Іліністі? жетектегі б?лігі: фрикционды жапсырмалары бар екі жетектегі диск 3 мен б?ралу тербелісін ?шіргішті? жиынты?ынан т?рады. Жетекші дискіні? к?пшегі беріліс ?орабыны? немесе б?лгішті? жетекші білігіне орналатылады. ??нда? 6 пен сы?ымда?ыш дискіні? 4 арасына сы?ымда?ыш серіппе 12 орнатылып, оны? к?мегімен жетектегі дискіні 3 сы?ымда?ыш дискі 4 мен сермерді? 13 арасына ?ыстырылады.

Іліністі? ажырат?ыш механизмі,сырт?ы ?штарымен сы?ымда?ыш дискіге 4 жал?ан?ан рычагтардан 8, ал орта??ы б?лігі ??нда??а орнатыл?ан тіректі аша?а 7, ілінісу мен муфтаны? 9ажырат?ыш рычагтарыны? тірек са?инасынан 11, ажырат?ыш ішпек пен ажырат?ыш ашадан 10 т?рады.



Ілініс ?осылып т?р?анда, б?ралу моменті сермерден шаба?тар(шипы) ар?ылы орта??ы жетекші мен ?ыс?ыш дискіге, сонан со? жетектегі дискіні? фрикционды жапсымалары мен б?ралу тербелісін ?шіргіші ар?ылы оны? к?пшегіне, одан беріліс ?орабыны? жетекші білігіне беріледі. Ілініс ?осылып т?р?анда, ажырат?ыш рычагты? таяныш са?инасы ажырат?ыш ішпек муфтасынан шеткері болады.

Іліністі ажырат?ан кезде, ажырат?ыш муфта ішпегімен ттаяныш са?иналары ар?ылы рычагтарды? ішкі ?штарынан басып, оны тірек ашасында?ы инелі ішпектерде айналдырады. Рычагты? сырт?ы ?штары ?ыс?ыш дискіні арт?ы жетекші дискіден босатады. Орта??ы жетекші диск мен о?ан орнатыл?ан автоматты рычаг механизмі, ?здігінен ?ыс?ыш диск мен сермерді? те? ортасына жылжып, алды??ы жетекші дискіні босатады. Іліністі? жетекші мен жетектегі дискілеріні? араларында толы? ажыратыл?ан кезде са?ылау пайда болып, жетектегі б?лшектерді жетекші б?лшектерден ажыратып т?рады.

Іліністі? жетегідистанционды гидравликалы? пневмогидрок?шейткішті жетек.

Гидравликалы? жетекті? к?шейткішіні? ?осылуы іліністі ажырату?а ж?не оны ?атты ?ысып ?статып т?ру?а же?ілдік береді. Педаль?а бас?ан кезде, ілініс ажырат?ышнан к?ш рычаг пен шток ар?ылы басты цилиндрге беріліп, одан с?йы?ты? ?ысым ар?ылы т?тікпен ба?ыла?ыш ??рыл?ыны? корпусына беріліп, ауа т?тігі ар?ылы пневмок?шейткішке берілетін ?ысымды ауаны? келуіне к?мектеседі. Басты цилиндрден бірмезгілде с?йы?ты? к?шейткішті? ж?мысты? цилиндріне беріледі. Ба?ыла?ыш ??рыл?ы, пневмок?шейткіш цилиндрі мен ж?мысты? цилиндр бір агрегатта – пневмогидравликалы? к?шейткіште орнатыл?ан.

Басты цилиндр(14.8. сур.) ілінісу кронштейнінде оранатыл?ан т?р?ыдан, оны? екі цилиндрлі А, ж?не к?мекші Б ?уыстары бар, онда ж?мысты? тежеуіш с?йы?ты?ы болады. Цилиндр т?р?ы ?ор?аушы ?а?па?пен 2 жабыл?ан. Цилиндрлі А ?уысында ты?ызда?ыш манжетамен 5 поршень 4 орнатыл?ан.Поршньде 4 са?ылау В бар, ж?мыс ж?рісі кезінде штокты? 3 ?шында?ы ты?ызда?ыш манжетамен 5 жабылып т?рады. Педальді? бос т?р?ан кезінде поршень 4 серіппені? 6 ?серімен жо?ар?ы ?алпында болады. Цилиндрді? т?менгі А ?уысы ты?ынмен 7 бекітілген, оны? ортасында?ы б?рандалы са?ылау?а гидро жетекті? т?тігі жал?анады. Ілініс педаліні? бос т?р?ан кезінде, цилиндрлі А ?уысы мен к?мекші Б ?уысы В са?ылауы ар?ылы жал?астырылып т?рады, ?йткені штокты? 3 ?шы мен поршенні? арасында са?ылау болады. Ілініс педалін бас?анда шток 3 поршеньге 4 ?арай ?оз?алады, са?ылау В ты?ыздалып жабылып цилиндрді? А ?уысынан поршенні? ?ысымыны? ?серінен гидро жетекті? т?тігімен пневмогидравликалы? к?шейткішке беріледі.

Пневмогидравликалы? к?шейткішті жетек (14.9 сур.)ілініс педальіне к?ш т?сіруді же?ілдетеді. К?шейткішті? т?р?ы екі б?ліктен т?рады: алды??ы 3 мен арт?ы 9 б?лікті? арасына пневматикалы? к?шейткішті жетекті? ?стіндегі ба?ылаушы ??рыл?ыны? мембранасы 5 орнатыл?ан. Ба?ылаушы ??рыл?ыны? ілініс педалін к?шпен бас?анда, пневматикалы? поршеньдегі 8 ауаны? ?ысымы автоматты т?рде ?згеріп т?рады.

Ба?ылаушы ??рыл?ыны? негізгі б?лігіне ты?ызда?ыш манжетасы бар ба?ылаушы поршень 4, жіберу 6 мен шы?ару 7 клапаны, мембрана 5 мен серіппелер жатады.

Ілініс педалі бос т?р?анда, пневматикалы? поршень 8 мен іліністі ?шіргіш поршень 2 пневматикалы? поршеньді ?айтар?ыш серіппені? ?серінен о? жа?ыны? шеткі ?алпында болады. Поршеньні? алды??ы мен арт?ы ?уыстарында?ы ?ысым атмосфера ?ысымына с?йкес болады. Іліністі ?шіру поршеніні? 2 ?алыпты жа?дайы, оны? т?ткіші пневматикалы? поршеньні? 8 т?біне тірелгенде аны?талады. Ба?ылаушы ??рыл?ыда б?л кезде шы?ару клапаны 7 ашы?, ал жіберу клапаны 6 жабы? болады. Ілініс педалін бас?ан кезде, ?ысымны? ?серінен ж?мысты? с?йы?ты? іліністі ?шіру цилиндріні? ?уысына ж?не ба?ылаушы поршеньні? 4 шетіне ?ысым келтіріп, А ?уысына т?седі. С?йы?ты?ты? ?ысымыны? ?серінен ба?ылаушы поршень клапанды ??рыл?ыны ?оз?алтады, соны? н?тижесінде, шы?ару клапаны 7 жабылады, ал жіберу клапаны 6 ашылып, сы?ымдал?ан ауаны т?тік жетегіменк?шейткішті? Б т?р?ында?ы тесікке жібереді. Сы?ымдал?ан ауаны? ?ысымымен пневматикалы? поршень 8 ?оз?алып, поршньні? штогына ?сер етеді. Н?тижесінде т?тркішке 1 іліністі ?шіру поршеніні? ?осарлан?ан к?ші ?сер етіп, ілініс педалін бас?ан кезде іліністі толы? ?шірілуін ?амтамасыз етеді. Ілініс педалін босат?ан кездеба?ылаушы поршеньні? 4 алдында ?ысым т?мендейді, соны? н?тижесінде ба?ылаушы ??рыл?ыда?ы жіберу клапаны 6 жабылып, ал шы?ару клапаны 7 ашылады. Сы?ымдал?ан ауа пневматикалы? поршньні? арт?ы ?уысынан а?ырындап сырт?ы атмосфера?а шы?арылады, поршеньні? шток?а берген ?сері азайып, ілініс ж?йімен ?айтадан ?осылады. Пневматикалы? ж?йеде сы?ымдал?ан ауа болма?ан жа?дайда іліністі бас?ару ?иынды? келтірмейді, ?йткені іліністі ?шіру к?шейткішті? гидравликалы? б?лігіндегі ?ысымны? ?серімен ж?ргізіле береді. Біра? б?л кезде педаль?а берілетін к?ш ?сері артады.

14.3. БЕРІЛІС ?ОРАБЫ.

Беріліс ?орабыб?рылыс моментіні? к?лемі мен ба?ытына байланысты ?згертуге, автомобильді? инерциямен келе жат?анда немесе т?р?ан кезде ?оз?алт?ыш пен трансмиссияны ?за? уа?ыт ажыратып т?ру?а, ж?не автомобильді арт?а ?арай ж?ргізгенде ба?ытты ?згертуге ?олданады. Автомобильді пайдалану міндетіне байланысты, жетекші – д??гелектерге тартылыс к?ші к?бейеді немесе аздау болып келеді.

Тартылыс к?шін жетекші д??гелектерге ?оз?алт?ышты? белгіленген ж?мысты? режиміндегі ?уатын, иіндібілікті? айналу жиілігі мен жетекші до??ала?ты? арасында?ы ?атынасыны? ?згеруі, беріліс ?орабы ар?ылы орындалады.

Ж?мысты? т?сіліне ?арай бріліс ?орабы сатысыз (гидромеханикалы, фрикционды) сатылы (механикалы) болып б?лінеді.

Сатысыз беріліс ?орабы автомобильді? жетекші д??гелектеріне берілген тартылыс к?ш дипазонын автоматты т?рде ауыстырады. М?ндай беріліс ?орабтары к?рделі конструкциялы болып, техникалы? ?ызмет к?рсету к?п уа?ытты талап етеді.
?азіргі кезде к?п ?олданыс?а енгізілген гидромеханикалы? беріліс ?орабы же?іл автомобильдер мен автобустар?а орнатыл?ан.

Гидромеханикалы? беріліс ?орабы гидродинамикалы? сатысыз берілістерден (гидротрансформатордан) ж?не тізбектеліп жал?ан?ан механикалы? сатылы беріліс ?орабынан т?рады. Автомобильдерде сатылы, механикалы, беріліс ?орабы ішінде тісті редукторы бар, бір- біріне бріліс саны ?рт?рлі тісті д??гелектер жал?анып орнатыл?ан.

Олар – тісті д??гелек ж?бын ??райды, д??гелек ж?быны? кішісі – тістегеріш (шестерня), ?лкені – тісті д??гелекболып аталады.

Тісті берілісті? беріліс саны деп – д??гелекті? тісіні? саныны?, шестерняны? тісіні? санына ?атынасын айтады немесе оларды? айналу жиілігіні? кері ?атынасы.

Егерде, берілісте бірнеше тісті д??гелек ж?птары болса, онда барлы? беріліс саны оларды? барлы?ыны? беріліс саныны? ?осындысына те?.

Механикалы? беріліс ?орабы екібілікті немесе ?шбілікті паралел орналас?ан біліктерден т?рады. Олар ?и?аш, т?зутісті беріліс д??гелек жиынынан т?рады. Жекеленген берілістерге ?йлестіргіштер орнатыл?ан, тісті д??гелектерді? айналу жиілігі бірдей бол?анша ілінісуге жол бермейді. Алды?а ж?руге байланысты сатылы беріліс ?орабы ?ш-, т?рт-, бес-, к?псатылы , тісті д??гелекті? ж?ріс санына байланысты,екі-, ?ш-, т?ртж?рісті болады.

К?псатылы беріліс ?орабы беріліс сандарын сатылар?а б?лу ?шін, ?осымша жал?астырыл?ан редуктор – б?лгіш орнатылады. Мысалы, КамАЗ автомобиліндегі бессатылы беріліс ?орабында б?лгішті пайдалану ар?ылы, он беріліс алды?а ?арай ж?рісті, екі арт?а ж?рісті болады. Ж?ріс санына байланысты, оларды? ?осылу берілістері бір- , екі- , ?шж?рісті беріліс ?орабтары болады.

14.3.1. Т?РТСАТЫЛЫ БЕРІЛІС ?ОРАБЫ.

Т?ртсатылы т?ртж?рісті беріліс ?орабы ГАЗ-33-14, ГАЗ-33-27, ГАЗ-66-11, автомобильдерінде к?птеп пайдаланып келеді. Барлы? автомобильдерде ??рылысы бірдей, біра? ГАЗ-66-11 автомобильінде спидометр жетегі ?лестіргіш ?орабына, ПАЗ-672 автобусында ара?ашы?та?ы жетекті ?осу берілісіні? механизмі орналас?ан. ГАЗ-33-14 автомобильіні? беріліс ?орабы ГАЗ-33-27 автомобильіні? беріліс ?орабымен бірдей бол?анымен, бірінші мен екінші берілісті? берілу саны жо?ары болады. Беріліс ?орабы: картер 24, ?а?па? 2, рычаг 1, ?осу берілісіні? механизмі,жетекші білік 21, жетектегі білік 10, синхронизатор 25, аралы? білік 19, арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелек тобынан 15, ашалардан 6, 7, 28, т?рады.

Жетекші білік 21 тістегерішімен 23 екі ішпекке орнатыл?ан, алды??ы ішпек иіндібілікті? фланцсыны? ?ясына, со??ысы – картерді? алды??ы керегесіне орнатыл?ан. Арт?ы ішпек ось тік жылжымауы ?шін, оны сыр?ы ойы?ына

орнат?ан тірек са?инамен бекітіп ж?не беріліс ?орабын ілінісумен орталы?тандыру ?шін ?а?па??а 22 ?шты? орнатады.

Жетектегі білік 10 алды??ы ?шымен жетекші білікті? 21 ойы?ына орнатыл?ан ауна?шалы ішпекте, арт?ы шеті картер 24 ?а?па?ыны? 8 ішіне орнатыл?ан шарикті ішпекте ?статыл?ан. Жетктегі білікті? шлицте бірінші беріліс пен арт?ы берілісті? д??гелегі орнатыл?ан. Тісті д??гелек пен ?шінші берілісті? шестернясы бронзалы втулкада бос орналас?ан.

Екінші берілісті? д??гелегіні? 4 к?пшегінде тісті т?жі бар, ал ?шінші берілісті? тістегеріш 3 ?йлестіргішке 25 ?осылар шеті конусты болады.

Аралы? білік 19 тісті д??гелектермен бірт?тас болып жасал?ан, ауна?шалы ж?не шарикті ішпектерде айналып т?рады. Осьті? бойлы? ж?рісін болдырмау ?шін, арт?ы шарикті ішпекті? ?а?па?ымен 12 ж?не тірек са?инасымен ?статыл?ан. Тісті д??гелек 18, 17 пен шестерня 16, жетектегі мен жетекші біліктерді? шестерняларымен 23, 3 ж?не тісті д??гелек 4 ажырамайтын іліністе болады. Т?зу тісті тістегеріш 11 бірінші берілісті? тісті д??гелегімен 5 немесе арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелектер тобына ?осылып, картерді? арт?ы керегесіні? ж?не ішкі ойы?ыны? ?уысына престеліп орнатыл?ан осьте айналады.

Берілісті ?осу механизмі тісті д??гелекті? толы? ?осылуына, ?осылу мен ажыратылу орындарында орны?ты бекітуге фиксатор ?олданылып, бір мезгілде екі беріліске ?осылуын болдырмайды. Берілісті ?осу механизмі: рычаг 1, ?ш сыр?ыма 26 мен ашалар 28, 6, 7, ?йлестіргіш муфтасы, бірінші берілісті? д??гелегі, арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелек тобы, ?ш фиксатор 27 мен штифтан 29 т?рады. Ж?ргізуші берілісті ?осу механизміні? рычагымен 1 белгілі орындары ар?ылы берілісті ?осады. Бір мезетте екі беріліске ?осылмауы ?шін сыр?ыма мен штифт 29 арасына екі плужерден 31 т?ратын ??лып орнатыл?ан.

Автомобильді? алды?а ж?рісінде, арт?а ж?ру берілісне ?осылуын болдырмау ?шін, жылжыманы? алмастыру ?алпа?шасына орналастырыл?ан штифт пен серіппеден т?ратын са?тандыр?ышы 30 бар. Арт?а ж?ру берілісін ?осу ?шін рычаг?а ?осымша к?ш т?сіріп ?осу керек.

?йлестіргіштерді? инерциялы? т?рі - ?осылатын тісті д??гелекті? айналу жиілігін те?естіріп, оларды? тозуын азайтады, со??ылы ж?не дыбысты ?осылуын болдырмайды. ?йлестіргіштер автомобильдерді пайдалану барысында к?п ?олданылатын берілістерге орнатылады.

ЗИЛ, МАЗ, КамАЗ, автомобильдерінде ?йлестіргіштерді екінші мен ?шінші, т?ртінші мен бесінші берілістерде орнатыл?ан, же?іл автомобильдерде барлы? алды??ы ж?рістік берілістерге орнатыл?ан.

?йлестіргішті? ??рылысы: к?пшек 3, муфта 4, екі тос?ауылшы са?ина 1, ?ш сухарик 2, екі серіппе са?инадан 5 т?рады. К?пшек 3 жетекші білікті? 7 шлицасына орнатылып гайкамен бекітіледі, оны? сыртына тісті кертігімен сухарикке 2 ойы? істелген. Муфтаны? 4 ішкі жа?ында?ы тісті кертігі к?пшекті? тісті кетігіне киіледі. Муфтаны? 4 орта??ы белгісінде сухариктермен 2 ?сталып, серіппелі са?иналармен 5 ?ыстырылады. Тос?ауылшы са?инаны? 1 шетінде ?шпазалы ойы??а сухарик 2 ?штары кигізіледі. Пазаны? ені сухарик енінен 4 мм ?лкен, б?л са?ылау мен ?и?аш муфта тістері, блоктау са?инасы мен ?осылу тісті д??гелегі берілісті ?осуды же?ілдетеді.

14.3.2. Т?РТ САТЫЛЫ БЕРІЛІС ?ОРАБЫНЫ? Ж?МЫС ІСТЕУІ.

?йлестіргішті? 15 муфтасыны? 20 тісті д??гелегі 5 мен арт?ы ж?рісті? тісті д??гелектеріні? орындарын жылжытып ауыстыру ар?ылы, ?рт?рлі беріліс санында?ы бес беріліске ?осу?а болады, т?рт беріліс алды?а, бір беріліс кері ?арай автомобильді ж?гізуге арнал?ан. Беріліс саны: бірінші берілісте – 6,55, екінші – 3,09, ?шінші – 1,71, т?ртінші – 2,0, арт?а ж?ріс берілісінде- 7,77 болады.

Берілісті ауыстыру рычагын 1, жылжымада?ы пазаны? 26 орындарында ашамен тісті д??гелектерді ?оз?алту ар?ылы ж?ргізіледі.

Бірінші беріліске ?осу кезінде, ашамен 6 тісті д??гелекті жетекші білікті? шлицасымен жылжыту ар?ылы аралы? білікті? тісті шестернясымен 5 бірігіп, айналады. Б?рылу моменті тістегеріш 23 пен д??гелекті? 18 т?ра?ты ?осылу ар?ылы аралы? білікке беріліп, бірінші берілісті? тістегеріш 11 мен тісті д??гелегі 5 ар?ылы жетекші білікке беріледі.

Екінші берілісті ?осу кезінде, тісті д??гелек жетекші білікті? шлицасымен жылжуы ар?ылы екінші берілісті? тісті д??гелек 5 т?жісіні? сыртына ілінісіп, д??гелек 4 жетекші білікке ?атты жал?анып, о?ан тістегеріш 16 ар?ылы б?рылу моменті беріледі.

?шінші берілісті ?осу кезінде, синхронизатор 25 муфтасын 20 ?шінші берілісті? шестернясыны? 3 тісті т?жісімен ілінісуіне дейін жылжытады. Б?рылу моменті тістегеріш 23 пен тісті д??гелек 18, 17, тістегеріш 3 пен ?йлестіргіш 25 ар?ылы жетекші білікке беріледі.

Т?ртінші берілісті ?осу кезінде, ?йлестіргішті? муфтасын 20 жетекші білікті? тістегерішіні? 23 тісті т?жісімен ілініске дейін жылжытады. Жетекші білік пен жетектегі білік ?йлестіргіш ар?ылы т?ра?ты іліністе болып, б?рылу моменті жетекші біліктен жетектегі білікке беріледі.

Автомобильді кері ?арай ж?ру берілісіне ?осу кезінде, арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелектер тобын жылжыту керек. Б?л кезде тісті д??гелек 13 аралы? білікті? тістегерішпен 11, ал тістітегеріш 14 жетекші білікті? тісті д??гелегімен 5 ілініседі. Б?рылу моменті тістітегеріш 23 мен тісті д??гелек 18 ар?ылы аралы? білікке беріліп, сонан со? тістітегеріш 11 ар?ылы арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелектер 13 тобыны? тісті д??гелегіне, одан кейін тістітегеріш 14 ар?ылы жетекші білікті? тісті д??гелегіне беріледі. ?осымша ілініске ?осыл?ан арт?а ж?ру берілісіні? тісті д??гелектер тобыны? д??гелектері ар?ылы жетекші білік пен жетектегі білік ?арама- ?арсы айналып, автомобиль кейін ?арай ?оз?алады.

К?ПСАТЫЛЫ БЕРІЛІС ?ОРАБЫ.

КамАЗ-5511, -4540, ЗИЛ -4331 тіркемелер тіркейтін автомобильдерде сегіз - он сатылы беріліс ?орабы ?олданылады. М?ндай беріліс ?орабы екі негізгі б?ліктен – т?рт – бессатылы беріліс ?орабы мен тісті редуктордан – беріліс б?лгішінен т?рады.

КамАЗ- 5511 автомобильінде механикалы онсатылы беріліс ?орабынан, ?шбілікті бессатылы беріліс ?орабы мен екібілікті беріліс б?лгішінен т?рады. М?ндай беріліс ?орабы, автопоезд ??рамында ж?мыс істейтін барлы? КамАЗ автомобильдерінде ?олданады. Тіркемесіз ж?мыс істейтін автомобильдерде бессатылы беріліс ?орабы орнатылады.

Бессатылы беріліс ?орабы: картерден, жетекші ж?не жетектегі біліктен, тісті д??гелекті аралы? білікте, беріліс ?орабын ?осу механизмінен т?рады.

Жетекші білік тістегерішімен бірт?тас болып, екі ішпекке орнатылады. Алды??ы ауна?шалы ішпек б?лгішті? жетекші білігіні? ?ясына, арт?ы шарикті ішпек – беріліс ?орабыны? картеріні? алды??ы керегесіне орнатыл?ан.

Жетекші білікті? тістегеріші аралы? білікті? тісті д??гелегімен т?ра?ты іліністе болады. Тістегерішті? конусты сырты мен ішкі жа?ынан тісті т?жісі бар, о?ан т?ртінші мен бесінші берілістерді? ?йлестіргіштері жал?анады.

Жетектегі білікті? алды??ы шеті жетекші білікті? ?ясына орнатыл?ан ауна?шалы ішпекте, арт?ы шеті бріліс ?орабыны? картеріні? арт?ы керегесіне ?а?па?пен орнатылып, оны? ішіне спидометр жетегі бекітіледі. Білікті? алды??ы б?лігінде шлиц ойылып жасал?ан, о?ан ?йлестіргіш муфтасы орнатылады. Білікті? тірек мойнына ауна?шалы ішпектер мен втулка ар?ылы т?ртінші, ?шінші, екінші берілістерді? тістегеріші мен тісті д??гелектері орналас?ан. Тісті д??гелектерді? арасына білікті? шлицасына екінші мен ?шінші берілісті? ?йлестіргіші орнатыл?ан.

Аралы? білік алды??ы шетімен картерді? алды??ы керегесіне орнатыл?ан ауна?шалы ішпекте, арт?ы шеті картерді? арт?ы шетіне орнатыл?ан сфералы? ауна?шалы ішпекке орнатыл?ан. Беріліс ?орабыны? аралы? білігіні? алды??ы ?шыны? шлицасы, б?лгіш ?орабты? аралы? білігімен жал?астырыл?ан.

Кері ж?ру берілісі мен бірінші ж?не екінші берілістері бір аралы? білікке орналас?ан, ал т?ртінші берілісті? тісті д??гелегі мен аралы? білікті? жетегі білікке престеліп шпонка сегментімен бекітілген.

Б?лгіш автомобильді? беріліс ?орабыны? жо?ары беріліс санында ж?мыс істеу ар?ылы автомобильді? тіркемесіз ж?не ж?ксіз ж?рісінде жанармай шы?ынын азайту?а к?п ?сер береді. Б?лгіш ?орабы: жетекші ж?не аралы? біліктен, бір тісті д??гелек ж?бынан, ?йлестіргіш пен берілісті ?осу механизмінен т?рады.

Б?лгіш ?орабы екі берілісте ?осылады: біріншісі - тура беріліс ?оз?алт?ышты? б?ралу моментін ?згертпей жетекші д??гелектерге береді, беріліс ?орабыны? ?осыл?ан берілісіні? беріліс санына пропорционалды ?згереді, ал екіншісі – жо?арлат?ыш, беріліс ?орабы ?осыл?анда б?ралу моменті ?осыл?ан берілісті? беріліс сандарыны? барлы? ?атынасына пропорционалды ?згереді. (беріліс саны-0,815)

Берілісті ?осу механизміні? пневматикалы? жетегі, б?лгіште рычагты? жо?ар?ы жа?ына ?ос?ыш орнатыл?ан ж?не оны т?мен ?ос?анда т?менгі берілісте, жо?ары ?ос?анда б?лгішті? жо?ар?ы берілісінде ж?мыс істейді.

14. 4. АВТОМАТТАНДЫРЫЛ?АН БЕРІЛІС ?ОРАБЫ

?лкен ?алаларда же?іл автомобиль ж?ргізушісі ?р 100 км жол ж?ргенде 700 рет ілініс педалін басады ж?не 600 рет берілісте ауыстырып ?осады. Орта есеппен ?р 30 секундта бір рет ауыстырады.

Ж?ргізушіні? ж?мысын же?ілдетуге, ??рамына гидро­трансформатор, планетарлы механизмі бар, бас?ару ж?йесіне кіретін автоматтандырыл?ан сатылы трансмиссия к?мектеседі. Б?кіл ?лемдегі осындай, автоматтандырыл?ан ?орабтар миллионда?ан машиналарда, автомобильдерде ж?не та?ы бас?а транспорттарда ?олданылады.

«Easytronic» деп аталатын беріліс ?орабты, жылдамды?ты ауыстырып ?ос?ыш механизмді, «Luk» ж?не «Bosch» компаниялары General Motorsneн бірігіп жаса?ан. Ол гидромеханикалы? трансмиссиямен ж?не ?олмен ауысты­рып ?осатын беріліс ?орабыны? к?птеген « о?ды жа?тарын » біріктірді.

??рыл?ыны? (конструкция) негізі: бес сатылы механикалы? ?орабтан, ?осымша ауыстырып ?осатын меха­низм, ?ш ?адамды электромотордан т?рады. ?ш ?адамды электромоторды? екеуі жылдамды?ты ауыстырып ?осуды ?амтамасыз етеді, ?шіншісі іліністі бас?арады.

Ж?ргізуші ?олды? немесе автоматты ж?мыс режимін та?дай алады. Іліністі? педалін баспай-а?, ?орабты? рычагын ал?а-арт?а ?оз?ау ар?ылы жо?ары ж?не т?менгі беріліске ?туде ?олды? режим пайдаланылады. Рычаг келесі беріліске ?арай ?оз?алысын бастай берген кезде, сезгі (сезгі) б?л жайлы іліністі бас?аратын ж?йеге «хабарландырады». Ол автоматты т?рде таба?тарды (дискі) ажыратады ж?не келесі саты?а ауыстырып, ?осуды? ж?л?усыз жайлы жаты?ты?ын (плавность) ?амтамасыз етеді. Мотор ж?не сезгілерді? ж?мысын ЭББ компьютері бас?арады, сонымен ?оса ?з ?рекетін компьютер бас?а автомобиль ж?йелерімен салыстырады. Автоматты режимде компьютер жылдамды?ты ?арапайым гидромеханикалы? берілістегідей (ГМП) ?зі ауыстырып ?осады.

М?ндай автоматтандыру ар?ылы, бір жа?ынан, авто­матты ?орабты? ?олайлылы?ы (?оз?алысты? азды?ы), ал екінші жа?ынан, ж?ргізушіні? ?зі ?олданып ж?рген ?орабтарда?ыдай автомобиль ?оз?алысын бас?ара алады. Д?ст?рлі АБ?-мен (ауыстырмалы беріліс ?орабы) салыстыр?анда, режимні? ?р?айсысында ауыстырылып ?осылу орта есеппен 300 миллисекунд уа?ыт ала отырып, тез ?рі д?л ж?зеге асады. Сонымен ?оса ілініс таба?шалары (диски) бір-біріне керекті уа?ытта на?ты минимал к?шпен сы?ылады. Берілген автоматты беріліс ?орабыны? арты?шылы?ы, оны? автомобильді? бас?а ж?йелерімен электронды ?атынасынан толы?тай к?рінеді. Мысалы, жедел тежеуді ?ажет ететін жа?дай бол?анда АБС ?осылады, ол сол с?тте іліністі ажыратады. Керісінше, жылдамды?ты жай ауыстырып, ?осатын кезде автоматты беріліс ?орабы (АКПП) моторды бас?аратын ж?йеге б?йры? береді, ал оны? айналу моментін с?л азайтады. Осы?ан байланысты ж?л?у жойылады, ы??айлылы?ы жо?арылайды ж?не берілісті ?ос?анда?ы жайлылы?ы артады.

Та?ы бір арты?шылы?ы — ААБ?-ны? (автоматты айнал­малы беріліс ?орабы) жа?дайды талдау?а ж?не ?орытынды жасау?а ?абілеттілігінде. Сонымен жа?а ?ораб, тіркеме тіркегендегі немесе таулы жерде ?рге ?арай ж?ргенде автомобильге т?сетін арты? к?шті реттейді. «?ысты?» режимді ?ос?анда, ол гидравликалы? ААБ? сия?ты, орнынан, ?оз?алт?ышты? оптимальды тарту к?шін пайдаланатын режимінде ?оз?алуын ?амтамасыз етеді.

Бірінші рет, автоматтандырыл?ан ?орапта, бірден аттап бірнеше жо?ар?ы немесе т?менгі беріліске ?ту м?мкіндігі туады. Б?л, мысалы, бас?а автомобильден басып озу ?шін ?ажет. «Т?менгі» екінші беріліске, ?немді бесінші берілістен тікелей ауысу?а болады. «Автомобильді ?ою» режиміні? м?мкіндігі бар немесе ж?ргізуші ?ажет деп тапса, ?те а?ырын ?оз?алу?а болады. Осы жа?дайда газ педалінен ая?ты ал?ан с?тте ілініс таба?шалары бірден ажырайды.

Автоматтандырыл?ан беріліс ?орабы (АБ?) ГБ?-?а (гидравликалы? беріліс ?орабы) ?ара?анда елеулі машина?а же?іл, біра? механикалы? беріліс ?орабынан бірнеше кг-?а ?ана ауырыра?. Ол іліністі? жетегінде бос ж?рісті? (свободный ход) жо?ты?ына байланысты ?оз?алысты? те?дігін арттырады. Easytronica-ны? негізі арты?шылы?ы жанармайды? ?немді пайдаланылуында.

Автоматты режимде, ?олмен ауырыстырылатын беріліс ?орабымен салыстыр?анда, жанармайды пайдалану орта есеппен 100 км-ге 0,1 литрге азаяды. ААБ?-лы ж?йелі механикалы? ?орапты? ??ны т?рт сатылы автоматтандырыл?ан ?орабты? ??ныны? 50% ??райды.

?сіресе, ААБ? ж?йелі механикалы? ?ораб т?жірибесіз ж?ргізушілер мен ?йел ж?ргізушілерге ы??айлы. Осы т?різді берілісті автоматты ауыстыратын ?орабтар автомобильдерде ?ана емес, бас?а транспортты? к?ліктерде де ?олданады.

14. 5. ГИДРОМЕХАНИКАЛЫ? БЕРІЛІС.

?азіргі кездегі механикалы? трансмиссияларды? ж?мыс істеуі сенімді ж?не п.?.к. (пайдалы ?сер коэффиценті) жо?ары (0,85 – 0,95). Механикалы? трасмиссияларды? кемшіліктері, беріліс ?орабын ажыратып, ?айтадан ?осу кезінде ?оз?алт?ышты? ?уаты кемиді, автомобильді? ?оз?алысы азаяды, бір?алыпты екпіні т?мендейді. Беріліс ?орабын уа?ытында д?рыс ?осып – ажырату мен ж?ргізу міндеті ж?ргізушіні? к?сіптілігіне байланысты болады. ?лкен ?алаларда ж?ргізуші беріліс ?орабын бірнеше рет ауыстыру оны шаршатады, сонды?тан же?іл автомобильдер мен автобустар?а ж?не ?лкен салма?ты ж?к автомобильдеріне гидромеханикалы? берілісті, ілініс муфтасы мен беріліс ?орабын біріктіріп ?олданады.

Гидромеханикалы? беріліс екі негізгі б?ліктен т?рады: гидромеханикалы? трансформатор мен екі - , ?ш - , т?ртсатылы автоматтандырыл?ан беріліс ?орабы, автомобильді? жылдамды? ?оз?алысы мен ж?ктемелі режимді ауыструда к?мектеседі.

Гидромеханикалы? трансформатор автомобильді? ?оз?алт?ышы мен трансмиссияны? арасына орнатылып, ?оз?алт?ыштан берілген б?рылу моментін беріліс ?орабыны? жетекші білігіне байланысты ?згертіп т?рады. Гидротрансформатор ?ш ?ала?ты д??гелектерден: ортадан тепкіш насостан, орта?а ?мтыл?ыш турбинадан ж?не реактордан т?рады.

С?йы? келтірілетін аралы? ??рыл?ыны пайдаланбау ?шін ж?не осы?ан ?атысты, энергия шы?ынын азайту ?шін насосты?, реакторды? ж?не трубинаны? ж?мысты? д??гелектерін м?мкіндігінше жа?ындатып, бір т?ры??а орналастырады.

Сорабты? д??гелегін 1 ?оз?алт?ышты? иінді білігімен тікелей жал?астырады, трубинаны? д??гелегін 2 айналу моментін автомобильді? жетекші д??гелектеріне беретін трансмиссияны? механизмдерімен жал?астырады.

Ба?ыттаушы аппарат функциясын ат?аратын реактор д??гелегін 3 трубинадан 2 кейін ?оз?алмайтындай етіп бекітеді. Гидротрансформаторды? барлы? д??гелектері белгілі бір пішіндегі ?ала?тармен (лопасть) жабды?тал?ан. Реакторды? ?оз?алмайтын ба?ыттаушы аппараты, насостан келетін айналу моментін к?бейтіп немесе азайтып, с?йы? ар?ылы турбинаны? ?ала?ына 2 ?сер етеді. Реакторды? 3 ?ала?ы, ?оз?алмайтын трубинада с?йы?ты? а?ыны не??рлым ?лкен ат?ылау б?рышымен ба?ыттап, онда б?рылу момент келтіріп, а?ымны? ?ысымыны? к?бірек болуын ?амтамасыз етіп орналасады. Берілген с?йы? трубина ?ала?ына оны? айналымымен ба?ыттас реактивті т?рде ?сер етеді.Онда?ы момент реакторды? моментіні? берілу есебінен к?бейтіледі.

14.6. АЙ?АРТОПСАЛЫ БЕРІЛІС.

Ай?артопсалы берілісті беріліс ?орабыны? немесе ?лестіргіш ?орабыны? жетектегі білігінен берілген б?ралу моментін басты берілісті? жетекші білігіне жеткізу ?шін ?олданылады.

?йткені бір-біріне жал?астырыл?ан трансмиссия біліктері бір осьті? бойында бекітілмеген.

Беріліс ?орабы мен ?лестіргіш ?орабы автомобильде жетекші белдіктен жо?ары орналас?анды?тан, ай?артопсалы берілісті? б?рылу моментін жеткізу б?рышы жазы?ты?та біршама ?згеріп т?рады.

14.6.1. Б?РЫШТЫ? ЖЫЛДАМДЫ?ТАРЫ ТЕ? ЕМЕС

ТОПСАЛЫ АЙ?АРТОПСАЛЫ БЕРІЛІС.

?арапайым ай?артопсалы екі білікті 3, 5, жал?айтын екі ашадан 8, 10, шаба?тан 9 (крестовинадан) т?рады.

Арт?ы аша А – А осі бойынша айналуымен бірге Б – Б крестовина осі бойынша айналады, бір біліктен екінші білікке айналу моментін жеткізуі мен бірге б?рышы да ?згереді.

М?ндай шарнирлі ай?артопсалы беріліс б?рышты? жылдамды?ы те? емес ?атты шарнир деп аталады. Бірінші аша екіншіге ?ара?анда те? айналмайды, сонды?тан оларды? б?рылу моменті кезінде шарнирлі байланысты? б?лшектері мен трансмиссия?а ?осымша к?ш ?серінен ерте тозады.

Те? айналмауын ?алыпты болуы ?шін, екі біркелкі ай?артопсалы топсалар ?олданады, біра? оларды? ашалары білікке ?арама – ?арсы орнатылып, бір жазы?ты?та болуы керек.

Автомобильді? ж?рісінде оны? рессоры иілуіні? ?серінен беріліс ?орабы мен жетекші белдікті? арасы шлица ар?ылы ?зарып т?рады. Же?іл автомобильдерде б?рышты? жылдамды?тары те? емес ?атты шарнирлі ай?артопсалы беріліс пен бірге ж?мса? ай?артопсалы берілістерде ?олданылады.

Ж?мса? ай?артопсалы берілістер серпімді элемент, эластикалы материалдан жасал?ан муфта, білікті? арасында серпімділігімен б?рылу моментін жеткізумен бірге трансмиссияны ?атты со??ылардан ?ор?айды.

14.6.2. Б?РЫШТЫ? ЖЫЛДАМДЫ?ТАРЫ ТЕ? ТОПСАЛЫ

АЙ?АРТОПСАЛЫ БЕРІЛІС.

Карданды берілістер ж?мыс істеу міндетіне байланысты оларды? біліктеріні? б?рылу б?рышы ?згеріп т?рады, б?рыштарыны? б?рылуы ?лкен болса, соншалы?ты ж?мыс істеуі к?рдерлі болады.

?те к?рделі жа?дайда алды??ы бас?арушы жетекті белдікті автомобильдер ж?мыс істейді. Оларды? ай?артопсалы берілістері б?рылу б?рыштары ?згеруі ?зынды?ы мен айналуына байланысты болады. М?ндай берілістерде б?рышты? жылдамды?тары те? топсалы ай?артопсалы берілістер ?олданылады, олар б?рылу моментін жеткізіп, жетектегі білікті? бір?алыпты айналуын ж?не бас?арушы д??гелекті? б?рылуын ?амтамасыз етеді.

М?ндай ай?артопсалы берілістер шарикті ж?не ж?дыры?шалы болып келеді.

Ке?інен тара?ан т?рі - б?лгіш ойы?ты шарикті шарнирлі берілістер.

Б?л беріліске: 1. 4. Ашалар, 2. 3.Б?лгіш ойы?тар, 5. Шлицалы білік,

6. С?йір ?ада(шпилька).7. Штифт.8. Шарик. 9.Шарикті? ?кшесі жатады.

Шарикті топсаы ай?артопсалы беріліс.

Жетекші білікті? айналу моментін бір ашадан екіншісіне ж?мысты? шариктер ар?ылы беріледі. Б?лгіш ойы?тарда т?уелсіз б?рышты? ?оз?алыста?ы ашаларды, шариктерді? жазы?ты?та орналасуы те? б?рышта болып, екі білікті? те? б?рышты? жылдамды?та айналуын ?амтамасыз етеді.

Шарикті топсалы берілістермен бірге ж?дыры?шалы топсалы те? б?рышты? жылдамды?та?ы берілістер де ?олданылады.

М?ндай беріліске: 10, 14. ашалар; 11, 13. ж?дыры?шалар; 12. диск жатады.

Ж?дыры?шалы топсалы ай?артопсалы беріліс. Диск ж?дыры?шаны? ойы?ына орналасып, жетекші ашадан жетектегі аша?а б?рылу моментін жеткізеді. Тік ба?ытта?ы жазы?ты?та ашалар ж?дыры?шаны айналады, ал т?зу жазы?ты?та ж?дыры?ша мен бірге дискіде айналып т?рады.

Ж?дыры?шалы топсалы берілістерді? біреуі те?сіздікте айналады, ал екіншісі айналысын те?естіреді. Сол ар?ылы жетекші мен жетектегі біліктерді те? б?рышты? жылдамды?та айналдырады.

Заказать ✍️ написание учебной работы
Поможем с курсовой, контрольной, дипломной, рефератом, отчетом по практике, научно-исследовательской и любой другой работой

Сейчас читают про: